Westnijlvirus in Nederland: de besmettingscijfers blijven oplopen
Het westnijlvirus heeft zich in 2026 op meerdere plaatsen in Nederland verspreid. De besmettingen zijn vastgesteld bij mensen, paarden, wilde vogels en steekmuggen. De cijfers laten zien dat het virus inmiddels op grotere schaal circuleert dan bij eerdere uitbraken. Vooral de toename onder vogels en paarden vraagt om aandacht, omdat vogels een belangrijke rol spelen in de verspreiding.
Een opvallend detail is dat het aantal geregistreerde menselijke infecties waarschijnlijk maar een deel van het werkelijke aantal besmettingen laat zien. Veel mensen merken niets van een infectie. Anderen krijgen klachten die sterk op griep lijken. Onderzoek naar eerdere besmettingen laat zien waarom het westnijlvirus soms lange tijd onopgemerkt blijft.
Hoeveel besmettingen zijn er in Nederland vastgesteld?
De cijfers uit de aangeleverde grafieken geven de situatie tot medio oktober 2026 weer. Op dat moment waren 64 mensen, 168 paarden en 242 vogels positief getest. Daarnaast waren twintig groepen steekmuggen positief bevonden.
De meest recente beschikbare registratie, met peildatum 4 november 2026, laat hogere aantallen zien:
| Groep | Medio oktober | 4 november 2026 |
| Mensen | 64 | 77 |
| Paarden | 168 | 175 |
| Vogels | 242 | 281 |
| Positieve muggenpools | 20 | 26 |
Vooral bij mensen was de stijging in september en oktober opvallend. Het aantal geregistreerde infecties nam in enkele weken toe van 9 naar 64. Daarna vertraagde de groei. Dat betekent niet dat het virus verdwenen is, maar wel dat de verspreiding onder mensen minder snel verliep.
De cijfers moeten zorgvuldig worden geïnterpreteerd. Het aantal positief geteste vogels is bijvoorbeeld geen volledig overzicht van alle besmette vogels in Nederland. Onderzoekers testen slechts een deel van de levende en dode dieren. Ook bij mensen hangt het geregistreerde aantal sterk af van hoeveel patiënten daadwerkelijk worden onderzocht.
Waarom zoveel besmettingen onopgemerkt blijven
Het werkelijke aantal mensen dat het westnijlvirus heeft opgelopen, kan aanzienlijk hoger liggen dan de officiële registraties. Een Nederlands onderzoek naar bloedmonsters uit de periode 2020–2023 geeft daar een aanwijzing voor.
Onderzoekers vonden bij zes van de 4.290 onderzochte deelnemers aanwijzingen voor een eerdere infectie. Op basis van deze resultaten schatten zij dat ongeveer 9.500 Nederlanders in die periode besmet zijn geraakt. Naar schatting honderd mensen hadden mogelijk ernstige klachten die destijds niet als westnijlziekte werden herkend.
De belangrijkste verklaring is het vaak milde verloop. Ongeveer 80 procent van de besmette mensen krijgt helemaal geen symptomen. Bij ongeveer 19 procent ontstaan lichte klachten die op een gewone griep lijken. Denk aan koorts, hoofdpijn, spierpijn, buikpijn of diarree.
Bij een klein deel verloopt de infectie ernstiger. Het virus kan dan het centrale zenuwstelsel aantasten en een hersenontsteking of hersenvliesontsteking veroorzaken. Vooral mensen boven de 50 jaar en personen met een verminderde weerstand lopen meer risico op ernstige ziekte.
Voor artsen zit de uitdaging in de herkenning. Een patiënt met koorts en hoofdpijn heeft niet automatisch een westnijlvirusinfectie. Maar bij onverklaarbare neurologische klachten kan het zinvol zijn om deze mogelijkheid mee te nemen in het onderzoek.
Welke rol spelen muggen en vogels bij de verspreiding?
De gewone huissteekmug (Culex pipiens) speelt een centrale rol bij de overdracht van het westnijlvirus. De verspreidingscyclus begint meestal bij vogels. Een mug raakt besmet wanneer zij bloed drinkt van een geïnfecteerde vogel. Vervolgens kan dezelfde mug het virus bij een volgende beet overdragen.
Mensen en paarden kunnen eveneens besmet raken, maar vormen geen belangrijke bron voor verdere verspreiding. Het virus wordt dus niet via normaal menselijk contact overgedragen. Ook een besmet paard geeft de infectie niet rechtstreeks door aan andere dieren of mensen.
De tweede grafiek laat zien dat het aantal positief geteste muggenpools begin oktober sterk toenam. Op 7 oktober stond de teller op twintig. Op 14 oktober was dat aantal nog steeds twintig. Een muggenpool bestaat uit een groep gevangen muggen die gezamenlijk wordt onderzocht.
De positieve monsters kwamen op dat moment vooral uit Zuid-Holland, Utrecht, Noord-Brabant en Gelderland. In de latere registratie werden ook besmette muggenpools in Limburg gemeld. Op 4 november stond het landelijke totaal op 26.
De verspreiding onder vogels was geografisch nog breder. Positieve dieren werden gevonden in onder meer Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht, Gelderland, Noord-Brabant, Flevoland, Zeeland en Overijssel.
Waarom paarden en wilde vogels extra aandacht krijgen
Het westnijlvirus kan bij paarden ernstige neurologische klachten veroorzaken. Dieren kunnen bijvoorbeeld problemen krijgen met hun coördinatie, spiertrillingen vertonen of moeite hebben met bewegen. In ernstige gevallen kan de infectie dodelijk zijn.
De 175 geregistreerde paardenbesmettingen in november laten zien dat het virus zich niet tot menselijke infecties beperkt. Voor paardeneigenaren is het daarom verstandig om bij onverklaarbare neurologische verschijnselen contact op te nemen met een dierenarts.
Ook bij wilde vogels zijn de gevolgen zichtbaar. In totaal werden 281 vogels positief getest. Daarbij werden zowel levende als dode dieren onderzocht. Vooral kraaiachtigen, waaronder kraaien, kauwen en eksters, verdienen aandacht vanwege de opvallende sterfte tijdens de uitbraak.
Neemt het besmettingsgevaar tijdens de winter af?
De activiteit van steekmuggen neemt doorgaans af wanneer de temperatuur daalt en de dagen korter worden. Sommige muggen gaan dan in diapauze: een periode van winterrust waarin hun activiteit sterk vermindert.
Dat remt de overdracht van het westnijlvirus. Toch betekent een daling van het aantal nieuwe besmettingen niet dat het virus definitief uit Nederland verdwijnt.
De aanwezigheid van besmette vogels en muggen laat zien dat het virus zich in de Nederlandse natuur kan handhaven. Ook in andere Europese landen komt het al langere tijd voor. Na een warme zomer kunnen omstandigheden ontstaan waarin de overdracht opnieuw toeneemt.
Voor Nederland blijft monitoring daarom belangrijk. Onderzoekers volgen niet alleen menselijke infecties, maar ook besmettingen bij vogels, paarden en muggen. Door die gegevens te combineren, ontstaat een beter beeld van waar het virus circuleert.
Hoe kun je jezelf beschermen tegen het westnijlvirus?
Er bestaat momenteel geen algemeen beschikbaar vaccin tegen het westnijlvirus voor mensen. Ook is er geen specifiek geneesmiddel dat het virus rechtstreeks bestrijdt. De belangrijkste bescherming bestaat uit het voorkomen van muggenbeten.
Vooral tijdens de schemering is extra oplettendheid verstandig. De gewone huissteekmug kan dan actief zijn. Praktische maatregelen zijn:
- Draag kleding met lange mouwen en lange broekspijpen wanneer er veel muggen actief zijn.
- Gebruik horren om muggen buiten slaapkamers en woonruimtes te houden.
- Breng een geschikt muggenwerend middel aan op onbedekte huid.
- Gebruik tijdens het slapen eventueel een klamboe.
Na een besmette muggenbeet kunnen klachten meestal binnen twee tot zes dagen ontstaan. De incubatietijd kan oplopen tot veertien dagen.
Bij koorts en griepachtige klachten in combinatie met een duidelijk ziek gevoel is contact met de huisarts verstandig. Ernstige hoofdpijn, nekstijfheid, verwardheid, sufheid of verlammingsverschijnselen vragen om directe medische beoordeling.
De belangrijkste ontwikkeling om te volgen is niet alleen het aantal menselijke besmettingen, maar ook de verspreiding onder muggen en vogels. Juist die gegevens kunnen vroegtijdig laten zien waar het westnijlvirus opnieuw actief wordt.
